DENİZ SAYDAM
Ukrayna’da gençler “Artık zamanı geldi” diye bağırıyor, eski Sovyet Bloğu ülkelerinde kaçak yayınlar el altından dağıtılıyor, Moldova’da protestocular Twitter üzerinden biraraya gelip ülkeyi sallıyor, G-8 Zirvesi’nin başladığı gün İngiltere’nin başkenti Londra’da patlayan bombaları görüntüleyen cep telefonları ile vatandaşlar BBC’den önce davranıyor ve Hollanda’daki THY uçağının düşüşü de ilk olarak Twitter’da yer alıyor. Kısacası, artık birşeyler değişiyor, ve iletişimde artan önemiyle hepimizin hayatına dahil olan sosyal medya bize yeni bir paradigmanın doğuşunu gösteriyor. Bu değişimin ya da dönüşümün nedenlerini düşünürler farklı şekilde ele alıyor.
Konuya ilişkin olarak “Kamu nedir?”, “Kamuoyu nasıl oluşur?” “Kamusal alan nasıl kurulur?” gibi meseleler üzerinde duran Alman filozof ve sosyolog Jürgen Habermas, “Kamusal Alanın Yapısal Dönüşümü” adlı kitabında demokratik uzlaşma umudundan söz ediyor ve kamusal alanın geniş ölçüde sanayileşme, kentleşme, okuryazarlık ve popüler basının büyümesi, yönetsel devletin yükselişi, yurttaşın kültür ve siyaset tartışmacısından medya tüketicisine değişmesi ile tehlikeye atıldığını söylüyor.[1] Habermas farklı değişkenler neticesinde tehlikeye düşen kamusal alanın yeniden inşa edilmesi gerektiğini de vurguluyor.
Konuya ilişkin olarak “Medya ve Demokrasi: Yeniden Değer Biçme” adlı kitabında James Curran ise kamusal alanın daha önce dışlananların dahil edilmesiyle gerçekleşecek basit bir genişletme süreci ile yeniden kurulamayacağını; kamusal alanın ve bu alanla ilgili olarak medyanın rolünün yeniden tanımlanmasını ve yeni bir biçimde tekrar inşa edilmesi gerektiğini belirtiyor.[2]
Eğer kamusal alandaki değişimi bir takım siyasal, ekonomik ve toplumsal etmenlerin neticesinde ele alacak olursak bu alanın, düşüşe geçen sivil taahhütteki yükseliş ile sağlanabileceğini söyleyebiliriz. Sivil taahhütsüzlüğün yerini yurttaşlık bilinci veya sivil billincin alması, belki de kaçak yayınların el altından dağıtılmasını veya protestocuların ülkeyi sallamasını açıklıyor olabilir.
Ancak verilen örneklerde ortaya çıkan diğer bir nokta ise bildiğimiz anlamdaki medyanın dönüşmesi, değişmesi veya yerini başka şeylere bırakması. Medya sektöründeki yoğunlaşmaya dair çalışmalar ile ön plana çıkan Ben Bagdikian, 1983’te yayınladığı “The New Media Monopoly” adlı kitabında medya alanına 50 kadar şirketin egemen olduğunu belirtiyor. Aynı kitabın 1996’daki 5. baskısında bu sayı 10’a düşüyor. Kitabın 2004 baskısında ise medya sektörüne egemen olan şirket sayısı 5 olarak veriliyor. Bunlar, Time Warner, Disney, Murdoch’s News Corporation, Bertelsmann of Germany ve Viacom. [3]
Bu çalışmalar kapsamında Türkiye’ye Türkiye’de de medya sektörüne ağırlıklı olarak belli grupların yön verdiği gözleniyor. Bu kapsamda, yoğunlaşma yanında, medya kuruluşlarının sahiplerinin medya dışı sektörlerde önemli yatırımları bulunan iş adamları haline gelmesi de medyada sivil girişimlerinin yer bulmasını zorlaştırdığı söylenebilir. Bu kapsamda denilebilir ki medya sektöründeki yoğunlaşma yurttaşın yukarıda belirtilen taahhütsüzlüğünün yerini bilincinin almasıyla, yurttaşın edilgen olmaktan ziyade daha etken olduğu medya formlarına yerini bırakıyor veya dönüşüyor. Bu açıdan bakıldığında evet bu bir devrimdir; twitter’la somutlaşan, sivil medyayı ortaya çıkaran ve yurttaşlık bilinci tarafından güdülenen bir devrim.
Etiketler:
Araştırma, Sosyal, Trend, Sivil, İnsiyatif, İletişim, Medya, Sektör, Monopoly, Kamusal Alan, Kamuoyu, Yapısal Dönüşüm, Habermas
[1] Habermas, Jürgen (2004). “Kamusal Alan”, Kamusal Alan, Editör: Meral Özbek, İstanbul: Hil Yayın
[2] Curran, James (2002). “Medya ve Demokrasi: Yeniden Değer Biçme”, Medya Kültür Siyaset içinde, Der. Süleyman İrvan, İkinci Basım, Ankara: Alp Yayınevi.
[3] Bagdikian, Ben H. (2004). The New Media Monopoly, Boston: Beacon Press.
