Deniz Saydam
Siyasi Seçim Kampanyalarında Lider
Necati Özkan, Türkiye ve Dünya’dan örnekler vererek seçim kampanyalarını anlattığı ‘Seçim Kazandıran Kampanyalar’ adlı kitabında 1991 Genel Seçimleri’ni ‘Politika Değil, İmaj Yarışı’ olarak tanımlamaktadır. 12 Eylül 1980’den sonra kurulmuş tüm dengelerin değiştiği 1991 seçimleri, Türkiye’de ilk kez katılan tüm siyasi partilerin reklam ajansları ile çalışmaya başlaması göz önüne alındığında Türkiye Siyasi Sözlüğü’ne imaj kelimesini sokmuştur.
1991 seçimlerinde, ANAP Mitterand’a yaptığı kampanyalarla Türkiye’de de tanınan Fransız reklamcı Seguela ile çalışmıştır. Seguela’nın seçimler ile ilgili o dönemin başbakanı Mesut Yılmaz’a verdiği öğütler aslında siyasal imajın çıkış noktalarını gözler önüne sermektedir. Bu kurallardan bazıları ise şunlardır: Seçimleri ideoloji değil, lider kazanır. Oy umut için verilir, program için değil.Seçim, siyasi olmaktan öte psikolojik bir olaydır. Lider, bağımsız kişiliğini vurgulamalıdır. Seçimi lider kazanır. [2]
İsmet Yazıcı Emir’e göre siyasal olmasa bile tek başına imaj, insanın kendini işaretlerle, sembollerle ifade etmeye başladığı günden bu yana hep vardır.[3] Dış görünümden başlayıp davranış ve düşüncelere kadar tezahür eden imaj, siyasal bağlamda iki şekilde görünmektedir. Özellikle seçim dönemlerinde daha fazla görünürlük kazanan siyasal imaj, siyasi parti liderlerinin miting alanlarında çizdiği imajları değerlendiren İmagoloji uzmanı Rengin Küçükerdoğan’a göre iki şekilde vuku bulmaktadır: bunlardan birisi siyasi liderin kişisel özelliklerini taşıyan imaj, diğeri ise partinin imajıdır. [4]
Siyasi liderin kişisel imajı, görünüş ( fiziksel özellikler, giysiler, düzgün giyim), beden dili ( tavırlar, poz, jestler, kullanılan alan), ün ( göze çarparlık, ilerleme, çizgi, deneyim), iletişim tarzı ( konuşma tarzı, yazım tarzı, dinleme tarzı, düşünme tarzı) ve duruş( karizma, özgüven, kendine inanma, özsaygı) olmak üzere beş farklı ögeden oluşmaktadır.[5] Genel başkanın imajından çok da bağımsız olarak düşünülemeyecek partinin imajı ise, ambleminden, akrostiş harflerinden ve ideolojisinden meydana gelmektedir. Ancak, siyasal iletişimin odağında genel olarak siyasi liderlerin bulunduğu ve seçmenin giderek rasyonalitesini kaybettiği bir dönemde, siyasal imaj aslında siyasi liderin imajına eş bir konuma gelmektedir.
Konuya ilişkin olarak, Nuran Yıldız’ın da belirttiği gibi artık siyasetin temel aktörü partiler yerine liderler olmaktadır.[6] Dolayısıyla, siyasal imaj denildiği zaman akla hep siyasi liderlerin dış görünümlerinden, giysilerine, duruşlarından, el hareketlerine kadar görme duyusuyla ilişkilendirilebilen görsel ögeler akla gelmektedir. Bu doğrultuda, başı ve çenesini yukarı doğru kaldırarak baş kaldıran bir ifade veren Cem Uzan’ın hırslı imajının yerini 2007 yılında ezilen ve mazlum imajının alması, Devlet Bahçeli’nin başını hafifçe yana yatırarak konuşması ile ağır ve ciddiyeti simgelemesi belirtilen noktayı örneklemektedir.
Bu kapsamda, Yıldız, lider imajlarının öneminin artmasını; kitle iletişim araçlarının yaygınlığının ve öneminin artmasına, kitle iletişim araçlarının ancak parti temsilcilerine yerlerini ve zamanlarına ayırabilmelerine ve kararsız seçmen sayısının artmasına bağlamaktadır.[7]
Sonuç olarak, bir çok alt başlığı içeren imaj, aslında insanların zihinlerinde bir resim yaratmaktır. Siyasal imaj ise, bu resmin siyasi düzlemde yaratılmasıdır. Seçmenin gitgide duygusal kararlar verdiği, partilerin birbirine benzediği, seçmenlerin çoğunluğunun mevcut partilerle güçlü bir özdeşleşme duygusu gösteremediği ve liderin adının daima partinin adından öne çıktığı günümüzde siyasi olarak yaratılan imaj, özne olarak görünen liderin nesneleşmiş görüntüsüdür.
[1] Necati ÖZKAN ( 2007). Seçim Kazandıran Kampanyalar, Mediacat, İstanbul, s. 113.
[2] A.g.e, s.115
[3] İsmet Yazıcı EMİR ( 1997). Kitle İletişimde İmaj, İm Yayın Tasarım, İstanbul, s.74.
[4] Ersan KARAOĞLU ( 2002). “İşte Siyasi Parti Liderlerinin İmajları”, (Ekim 2002), http://www.habervitrini.com/haber.asp?id=53698
[5] Eleri SAMPSON (1995). İmaj Faktörü, Rota Yayın Tanıtım, İstanbul, s.21.
[6] Nuran YILDIZ ( 2002). Liderler, İmajlar, Medya, Phoenix Yayınevi, Ankara, s.81
[7] Nuran YILDIZ ( 2002). Liderler, İmajlar, Medya, Phoenix Yayınevi, Ankara, s.81-110.
