İletişimde Propaganda (3)
Etiketler: Alan Rosenspan, basın ajansı, Grunig, halkla ilişkiler, IABC, İletişim, James Cook, mükemmellik, Phineas Taylor Barnum, Propaganda, Reklam
Arın Saydam
Basın Ajansı Modeline uygun çalışmaların 18. yüzyılda ortaya çıktığı görülmektedir. Özellikle 1850’li yıllarda Amerika’da kullanılmaktadır. 19. Yüzyılın ikinci yarısında endüstriye-teknolojik devrim ile birlikte Amerika’nın “ticarileşmiş” doğu bölgelerinde gelişti. Ekonominin itici güç olması ve demiryollarının gelişmesi ile birlikte ulusal pazarlar oluştu. Bu dönemde endüstri işçi sendikasının kurulması, kadın seçme hakları, dünya barışı, içki yasağı ve köleliğin kaldırılması gibi konularda propaganda ya da söz konusu basın ajansı modeli çalışmaya başlamıştır.[1]
Bu modelin temsilcisi ise eğlence yöneticisi Phineas Taylor Barnum’dur. Abartılı şovları ile basında yer alan Barnum’a göre “kötü bir tanıtım yoktur.” Barnum, kamuoyunu aydınlatmak için tiyatrodan yararlanmış ve pek çok kişiye de öncü olmuştur. Açılış toplantıları, gösteriler ve bunların gazete ilanları ile duyurulması, takma adlarla gazetelere okuyucu mektupları göndermesi bazı çalışmalarına örneklerdir.[2]
Her ne olursa olsun Barnum bu alanda bir ilktir ve propagandanın gelişimine öncülük etmiştir.
Barnum hakkında kitap yazan James Cook’a göre Barnum “Amerikan popüler kültürünün modern biçiminin mimarıdır.”[3] Barnum’un aynı zamanda dünyanın en büyük pazarlamacısı olduğu da iddia edilir. Alan Rosenspan’a göre ise Barnum’un gerçekleştirdiği faaliyetlerle ilgili yaptıkları şöyle özetlenebilir:[4]
- Tüm reklamlarını kendisi yazmıştır.
- Grafiği bir araç olarak kullanmayı biliyordu.
- Reklamın gücünü biliyordu ve bunu kullanıyordu.
- Yeni ve yenilikçi medya yaratmaktaydı.
- Müşterilerini kendisine ne şekilde bağlayacağını biliyordu.
- Bir halkla ilişkiler dâhisiydi.
Barnum’un sahip olduğu beceriler günümüzde geçerlidir ve bir iletişim uzmanından beklenen özelliklerdir.
Basın Ajansı Modeli halen geçerlidir; Grunig’in de 1985 yılında IABC (Uluslararası İş İletişimcileri Birliği) Araştırma Vakfı adına sorumluluğunu üstlendiği “mükemmellik projesi” kapsamında araştırma sonuçlarında yerini almaktadır. Basın Ajansı Modeli özellikle sporda, tiyatroda ve ürün promosyonunda kullanılmaktadır.[5]
[1] Ayla Okay, Aydemir Okay, Halkla İlişkiler, Kavram, Strateji ve Uygulamaları, İstanbul: Der Yayınları, 2002, s.105-107
[2] Ibid, s. 109-110
[3] Alan Rosenspan, “The Greatest Marketer on Earth!”, Direct Marketing, Vol. 62, Issue: 11, March 2000, s. 39, Ayla Okay, Aydemir Okay, a.g.e., s.119
[4] Rosenspan, a.g.e., Ayla Okay, Aydemir Okay, a.g.e., s.119-121
[5] James E. Grunig, Halkla İlişkiler ve İletişim Yönetiminde Mükemmellik, İstanbul: Rota Yayınları, 2005, s.326
